hoofdstuk 2

Leerplicht en corona: negatieve invloed op verzuim valt mee en zelfs positieve puntjes

Zoals verwacht was corona ook dit schooljaar van invloed op scholen, leerlingen en verzuim. LVS-medewerkers Hans van Schaik en Mike Wendels en stafverpleegkundige bij Jong JGZ (de jeugdgezondheidszorg) Sandra van Gemert vertellen wat ze daarvan merkten in de praktijk. Daarbij valt op dat de negatieve gevolgen vooralsnog lijken mee te vallen en er zelfs kleine positieve puntjes te noteren zijn. 

‘Opvallend, maar er werd als reden voor verzuim slechts een enkele keer verwezen naar corona’, stellen LVS consulenten Hans van Schaik en Mike Wendels. ‘Terwijl we ons best voor kunnen stellen dat lessen volgen in een klein, druk huis niet altijd makkelijk is en weinig motiverend werkt. Anderzijds merkten we dat sommige leerlingen juist goed gedijen bij online onderwijs, bijvoorbeeld kinderen die op school in een drukke klas veel last hebben van alle prikkels en thuis lekker rustig kunnen werken. Scholen waren hier in het verleden over het algemeen geen voorstander van en zeker bij verzuim ligt het wettelijk gevoelig, maar nu blijkt dat sommige leerlingen er baat bij hebben, kan het geen kwaad te bekijken of hier wellicht kansen liggen om onder meer thuiszitters verder te helpen.’

‘Als bijna alles online gaat, is het natuurlijk lastig controleren of alle leerlingen meedoen. Maar we hebben tijdens de coronamaatregelen niet gemerkt dat extra veel kinderen zich aan de leerplicht onttrokken. Ondanks dat het voor velen lastig werd om hele dagen achter het beeldscherm te zitten, waren er vrijwel geen extra probleemgevallen. Voor sommige MBO-opleidingen, bijvoorbeeld gericht op de evenementenbranche, was het wel lastig dat er geen stages mogelijk waren. Maar scholen hebben over het algemeen heel goed ingespeeld op de omstandigheden, mede door effectieve samenwerking en communicatie tussen LVS, scholen, jeugdhulpverlening en Jong JGZ. We hebben regelmatig gecheckt of zij extra ondersteuning van ons nodig hadden op dit gebied, maar dat was niet aan de orde.’

Sandra van Gemert, stafverpleegkundige bij Jong JGZ 

‘Mede door intensieve samenwerking met partners als LVS zo goed mogelijk ondersteunen’

‘We kunnen wel stellen dat ons schooljaar volledig werd overschaduwd door corona. Maar met het nodige kunst- en vliegwerk en intensieve samenwerking met partners als LVS hebben we alles uit de kast gehaald om ook dit schooljaar alle betrokkenen zo goed mogelijk te ondersteunen. Onder meer bij uiteenlopende vraagstukken waar scholen mee te maken kregen en bij ouders die kinderen vanwege angst voor corona thuis wilden houden.’ Stafverpleegkundige van Jong JGZ Sandra van Gemert belicht schooljaar 2020-2021 uit het perspectief van de jeugdgezondheidszorg.

'Wat het thuishouden van kinderen vanwege corona betreft hebben we de scholen bijvoorbeeld gevraagd beslisbomen te gebruiken om te bepalen of kinderen naar school moesten komen of thuis mochten blijven. Waar sprake was van angst voor corona op school gingen jeugdartsen in gesprek met leerlingen en hun ouders om die angst zoveel mogelijk weg te nemen.'

Op één lijn
‘Dat lukte gelukkig vaak, maar niet in alle gevallen. Vooral niet wanneer er sprake was van onderliggend lijden bij één van de gezinsleden. In zulke situaties keken we samen met de scholen welke mogelijkheden er wel waren, zoals tijdelijke één op één online lessen.
Wanneer we het vermoeden hadden dat er sprake was van ongeoorloofd verzuim schakelden we ook dit schooljaar zoals gebruikelijk LVS in, maar de cijfers laten zien dat het meevalt. Dat komt mede door te investeren in persoonlijke gesprekken met de ouders waarin we behoorlijk op één lijn wisten te komen en te blijven.’ 

Schoolambassadeurs
‘Het afgelopen schooljaar hebben we schoolambassadeurs geïntroduceerd, ofwel contactpersonen van het JGZ-team voor de school. De schoolambassadeurs verzorgen en verstevigen de contacten en samenwerking tussen JGZ en school. Daarnaast proberen ze alle betrokken zorgpartijen op school in beeld te krijgen en de onderlinge contacten en samenwerking te verstevigen. Onder meer met LVS, schoolmaatschappelijk werk, de gezonde school adviseur van de GGD ZHZ, sociale wijkteams en jeugdteams. Met elkaar houden zij de ontwikkelingen in de gaten: wat speelt er op deze school, waar heeft de school behoefte aan en hoe kunnen we daarin ondersteunen? Corona was niet zozeer de aanleiding maar heeft het nut van deze manier van preventief optreden wel onderstreept. We verwachten halverwege het huidige schooljaar de eerste resultaten hiervan in beeld te hebben.’

‘Hoewel het nog te vroeg is om te zeggen welke effecten de coronamaatregelen precies hebben gehad, zagen we zeker wel jongeren die met zichzelf in de knoop raakten, zich anders gingen gedragen en bijvoorbeeld depressieve gevoelens en zelfs suïcidale gedachten kregen. Vaak gaan dan ook de schoolprestaties achteruit en is het voor ons zaak zo snel mogelijk in gesprek te gaan met de leerlingen, hun gezin en school. Soms kunnen we zelf met kleine tips behulpzaam zijn en hen bijvoorbeeld geruststellen met de gedachte dat het normaal is dat je je een tijdje minder lekker of somber voelt. In andere gevallen zoeken we naar de meest adequate hulp. Het is fijn dat we elkaar aanvullen met partners als LVS en gezamenlijk gerichte ondersteuning kunnen bieden.’

Uitkomsten onderzoek Onderwijsinspectie naar gevolgen corona

Versmald onderwijsaanbod heeft negatief effect op maatschappelijke en emotionele vaardigheden van leerlingen

De Onderwijsinspectie deed onderzoek naar de gevolgen van 16 maanden corona in alle sectoren van het onderwijs. Het onderzoek is gepubliceerd in oktober 2021 onder de titel ‘Gevolgen van 16 maanden corona voor het onderwijs’. Enkele opvallende bevindingen uit het onderzoek:

  • het aanbod van het onderwijs tijdens de pandemie is versmald, wat merkbaar is in de sociaal-maatschappelijke en sociaal-emotionele vaardigheden van leerlingen
  • de algemene lijn is dat de gevolgen voor oudere leerlingen en voor studenten groter zijn dan voor jonge leerlingen, door negatief welbevinden, problemen met motivatie en concentratie en gebrek aan binding en contact
  • de scholen zijn trots op het maatwerk dat ze konden bieden, zoals contact houden met de leerlingen en studenten.
  • De maatregelen boden de kans om anders te werken in het onderwijs. Dat heeft inzichten opgeleverd over de aanpassingen die het onderwijs in de toekomst wil behouden. Zo wordt er gepleit voor het behoud van kleinere klassen en voor intensievere persoonlijke begeleiding.

Het verbeterde contact met ouders is ook een positieve uitkomst van de afgelopen periode. In sommige gevallen leveren de digitale middelen tijdswinst op, zoals teamvergaderingen en stagegesprekken op afstand. Een deel van de besturen ziet de coronaperiode als een springplank naar meer flexibiliteit en maatwerk in het onderwijs, bijvoorbeeld qua onderwijstijd en opleidingsvorm.

Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2020-2021