hoofdstuk 3

Verzuim: aandacht voor achterliggende problemen en de Methodische Aanpak Schoolverzuim

Schoolverzuim heeft vaak te maken met achterliggende problemen. De consulenten van LVS spelen hier samen met de scholen zo adequaat mogelijk op in om erger te voorkomen. Alle scholen in de regio ZHZ hebben een vast aanspreekpunt bij LVS. De consulenten ondersteunen en adviseren bij multidisciplinaire overlegvormen op onder meer de scholen en in het regionale Zorg– en Veiligheidshuis voor multidisciplinair overleg. Hierin staan de kinderen waarover zorgen zijn centraal. 

Daarnaast geven de consulenten van LVS regelmatig informatie en advies bij problemen waarbij niet direct sprake is van schoolverzuim dat gemeld moet worden. Bijvoorbeeld bij conflicten tussen de school en de leerling of ouders, of als hulp nodig is bij het vinden van een andere school. Verder geven de consulenten van LVS voorlichting aan docenten, zorg- en ondersteunend personeel, ouders, leerlingen en professionals op sociaal gebied.

Op verschillende VO-scholen voeren de consulenten van LVS preventieve gesprekken met leerlingen met problemen op school of thuis, en met leerlingen die beginnen te verzuimen. In de gesprekken worden jongeren en ouders gewezen op de gevolgen van aanhoudend verzuim. Gezamenlijk kijken de betrokkenen naar de behoefte aan extra ondersteuning of hulp. Hieronder belichten enkele van onze consulenten en de ondersteuningscoördinator van de Hans Petrischool wat dat in de praktijk van het schooljaar 2020/2021 betekende.

Aanpak van verzuim in de praktijk van 2020-2021

‘Op welke manier kunnen wij jou helpen?’

‘Met zo’n 95% van de kinderen gaat het gelukkig goed, wij zien vooral de 5% waar het minder goed mee gaat’, vertellen consulenten Hans van Schaik en Mike Wendels van LVS. ‘Oorzaken zijn bijvoorbeeld het ontbreken van een goede stageplek of een verkeerde keuze van school of opleiding. Ook een gebrek aan betrokkenheid van ouders bij hun kinderen is van enorme invloed. Wat is er aan de hand, op welke manier en met welke hulp kunnen we jou daarbij helpen zijn dan de vragen die wij ook het afgelopen schooljaar direct centraal stellen in onze aanpak.’

Hoewel hier en daar misschien nog het beeld bestaat van een organisatie die voornamelijk werkt aan handhaving van leerplicht aan de hand van sancties, is de praktijk dat we vooral de weg van zorg voor en ondersteuning van leerlingen bewandelen. Dat begint voor ons op het moment dat we verzuimmeldingen ontvangen. Dan pakken we eigenlijk direct de telefoon of we sturen een appje. Daarna staat alles in het teken van de vraag waar het verzuim door wordt veroorzaakt en wat we er aan kunnen doen.’

Wat is er aan de hand?
‘Wat is de situatie precies? Hebben de school, leerling en ouders bijvoorbeeld al eens eerder afspraken gemaakt? Is er misschien al een jeugdteam of een andere samenwerkingspartner bij betrokken? Waar gaan we met de betrokkenen in gesprek, op school of juist op kantoor? Soms blijken oorzaken en oplossingen vrij eenvoudig. Verslaapt een leerling zich bijvoorbeeld regelmatig, dan is een klein beetje meer discipline vaak al voldoende. In andere gevallen is het minder eenvoudig en betrekken we er partners bij, zoals een jeugdarts die kan adviseren over wat een leerling wel kan en wat school, leerling en ouders daarover kunnen afspreken. Die kan adviseren over wat er nodig is om de leerling weer (deels) te kunnen laten deelnemen aan het onderwijs. Dat kan een plan zijn voor een geleidelijke terugkeer naar school of een advies voor extra opvoedingsondersteuning of psychiatrische hulp.’

‘Hoe sneller we aan de voorkant kunnen inschatten wat er aan de hand is, hoe beter we hierop kunnen inspelen en hoe groter de kans is dat we uitval en andere problemen zoveel mogelijk kunnen voorkomen. Aan het einde van zulke processen evalueren we, vooral bij zware casussen. Dat doen we aan de hand van de vraag of we met de kennis van nu voor dezelfde of een andere aanpak zouden kiezen.



Achterliggende problemen
‘Achterliggende problemen die regelmatig de oorzaak zijn van verzuim zijn bijvoorbeeld problemen met drugs, en games, een verstoord dag-nachtritme of een verkeerde studiekeuze. De opleiding is bijvoorbeeld te zwaar of minder interessant dan gedacht. Niet vreemd, want het is op die leeftijd niet makkelijk je sterke punten en interesses in te schatten. In zulke gevallen kan bijvoorbeeld een beroepskeuzetest helpen om mogelijkheden en valkuilen in beeld te brengen. Vervolgens kun je bekijken of wellicht samen met werkgevers specifieke trajecten voor bijvoorbeeld monteur of heftruckchauffeur kunnen leiden tot een certificaat of diploma. In het algemeen geldt dat leerlingen nadat het al zo lang misgaat succes moeten ervaren om verder te kunnen.
Een voorbeeld van een lastige situatie in het afgelopen schooljaar, was bijvoorbeeld de leerlinge waarbij het maar niet lukte om voor haar en haar familie een woning te regelen, waardoor ze al langere tijd waren aangewezen op overnachtingen in een hotel. Gelukkig is het uiteindelijk wel gelukt om er voor te zorgen dat ze naar school kon. Daarbij hebben we ook voor een plek kunnen zorgen waar ze rustig haar huiswerk kon maken.’

Sancties
‘Hoewel we dus kiezen voor zorg en ondersteuning kunnen we er niet altijd onderuit om sancties op te leggen. Denk bij sancties bij ongeoorloofd verzuim vooral aan verwijzingen naar Bureau Halt of het jeugdpreventieteam. Levert dit geen resultaat op, dan kan er tegen jongeren vanaf 12 jaar en ouders proces-verbaal worden opgemaakt. Dat kan uiteindelijk leiden tot een voorwaardelijke of onvoorwaardelijke taakstraf of begeleiding van de jeugdreclassering tot maximaal twee jaar. Wanneer leerlingen bijvoorbeeld een dag eerder op vakantie gaan, spreken we van luxe-verzuim. Dat kan een boete opleveren voor de ouders van de leerling.

Aantal processen-verbaal verdeeld naar onderwijssoort.

Methodische Aanpak Schoolverzuim (MAS)
‘Om dat allemaal zoveel mogelijk te voorkomen, hebben we het afgelopen schooljaar nieuwe stappen gezet in het toepassen van de Methodische Aanpak Schoolverzuim. We werkten al via deze methode, maar inmiddels zijn al onze consulenten ook gecertificeerd. Dat geeft ons bij ongeoorloofd verzuim aan de hand van een stappenplan vier duidelijke routes (vrijwillige jeugdhulp, Halt-straf, dwang in civielrechtelijk kader en dwang in strafrechtelijk kader) om zo snel mogelijk resultaat te boeken en  uitval te voorkomen.’

Aantal Halt Verwijzingen

Ondersteuningscoördinator Hans Petrischool

‘Menselijke maat en het belang van leerlingen staan centraal’

De Hans Petrischool beschikt over een ondersteuningscoördinator die zich vier dagen per week inzet voor de ongeveer 250 leerlingen. Renate Cirkel vervulde deze functie enkele jaren, zij kijkt terug op die periode en op het afgelopen schooljaar in het bijzonder.

‘Als Hans Petrischool zijn we gespecialiseerd in leerachterstand en begeleiding van leerlingen naar werk. Daarbij ligt de nadruk op praktijklessen, bijvoorbeeld op het gebied van koken en techniek. De ondersteuning van onze leerlingen bestaat vooral uit samenwerking tussen de ondersteuningscoördinator, de schoolcoaches in onze klassen, een gedragswetenschapper, een schoolarts, ouder-kind coach, jeugdteam, Jeugdhulp op school, Samenwerkingsverband Dordrecht en LVS.’

Samenwerking met het LVS
‘Onze leerlingen hebben het niet altijd makkelijk thuis en worstelen soms met hun motivatie. Als daardoor aandachtspunten ontstaan op het gebied van de leerplicht en ongeoorloofd verzuim waar wij zelf niet voldoende vat op krijgen, kunnen we altijd een beroep doen op LVS. We betrekken hen er zo vroeg mogelijk bij en stellen samen altijd de ‘menselijke maat’ en het belang van de leerlingen centraal: wat is hun toekomstperspectief en hoe kunnen we helpen om dat vorm te geven? Leerplicht kan in bepaalde situaties bijvoorbeeld intensieve ondersteuning door het Jeugd Preventie Team inschakelen. Het is fijn dat zij altijd paraat staan en toegerust zijn om mee te helpen.’

Aandacht
‘Tijdens de periode waarin het afgelopen schooljaar door de coronamaatregelen vooral online werd lesgegeven, waren één op één mentorgesprekken gelukkig wel mogelijk. Die wekelijkse gesprekken hielpen ons om voeling te houden met de leerlingen. We hebben ook leerlingen opgevangen op school. Maar eigenlijk wordt in het nieuwe schooljaar pas duidelijk wat die periode met de kinderen heeft gedaan. Want beperkingen in groepsprocessen en andere contacten zijn niet bevorderlijk voor je emotionele ontwikkeling en verdere ontwikkeling van sociale vaardigheden.’

Wat was het resultaat van al die inspanningen voor verzuim in het schooljaar 2020-2021?
Verzuim is het afgelopen schooljaar gedaald ten opzichte van het schooljaar daarvoor. In het schooljaar 2020-2021 zijn 437 ‘relatief verzuimers’ afgehandeld. Dit zijn leerlingen die zodanig frequent verzuimden (≥ 16 uur in 4 weken) dat LVS werd ingeschakeld. Een jaar eerder waren dat er 485. De daling van 'relatief verzuim' lijkt niet alleen te worden veroorzaakt door de gevolgen van de corona-pandemie en een consequente toepassing van de MAS. LVS zal onderzoek laten doen naar deze daling van de verzuimcijfers.

Aantal verzuimende leerlingen verdeeld naar absoluut verzuim en relatief verzuim

Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten is onderdeel van de Dienst Gezondheid & Jeugd