hoofdstuk 3

Voortijdig schoolverlaten

Onder voortijdig schoolverlaten (VSV) verstaan we het verlaten van school zonder een startkwalificatie (een diploma havo, vwo, mbo niveau 2 of hoger). In de regio Zuid-Holland Zuid zijn dat bijna 700 jongeren (1.9%). Ruim 98% van de jongeren verlaat het onderwijs dus met een diploma. Bij de jongeren die uitvallen is veelal sprake van onder meer multiproblematiek en onvoldoende beheersing van de Nederlandse taal. 

Daarnaast blijkt uit onderzoek van het CBS dat:

  • jongeren zonder startkwalificatie twee keer zo vaak werkloos zijn dan jongeren mét een startkwalificatie
  • voortijdig schoolverlaters ruim zes keer zo veel kans hebben om in aanraking te komen met de politie dan jongeren met een startkwalificatie
  • jongeren met een startkwalificatie gezonder leven en daardoor minder vaak een beroep doen op de zorg.

Om voortijdig schoolverlaten te voorkomen, is Nederland verdeeld in 40 zogenaamde RMC (Regionale Meld- en Coördinatiefunctie) regio’s, waarin onderwijs en gemeenten samenwerken. Binnen de RMC-regio’s maken scholen en gemeenten elke vier jaar afspraken over maatregelen om uitval van vooral jongeren van 18 tot 23 jaar te voorkomen. 

Als LVS is het bij voortijdig schoolverlaten onze taak om jongeren tot 23 jaar te volgen op hun weg naar een startkwalificatie. Wanneer uitval dreigt, bieden we hen een passend aanbod om tot een startkwalificatie te komen. Als dit niet kan, begeleiden onze consulenten in samenwerking met andere partners de jongere naar werk, een combinatie van leren en werken of hulpverlening. Dat betekent in de praktijk dat we optreden wanneer verzuim wordt gemeld. In onze regio is met het onderwijs afgesproken dat verzuim van jongeren boven de 18 jaar volgens dezelfde richtlijnen wordt gemeld als bij jongeren onder de 18 jaar.

Het doel van de verzuimaanpak is voortijdig schoolverlaten voorkomen. Dit is in het belang van de jongere én in het belang van de maatschappij. Als jongeren toch willen of moeten stoppen met hun opleiding, helpen wij hen waar mogelijk naar een andere opleiding. Als een startkwalificatie niet haalbaar blijkt, begeleiden wij ze naar een zo passend mogelijk alternatief. Dit kan bijvoorbeeld werk zijn, maar ook hulpverlening of regionale of lokale projecten waarin jongeren zich verder ontwikkelen. 

Op het mbo wordt LVS betrokken bij het loopbaan-traject van de student vanaf het moment dat duidelijk is dat deze geen perspectief meer heeft op de school en (nog) geen vervolgbestemming heeft. Samen met de school en de student onderzoeken we dan welke ondersteuning nodig is en welke stappen gezet kunnen worden naar een andere opleiding, werk of hulpverlening. 

LVS-consulenten leggen contact met de jongeren die zijn uitgevallen, onder meer via WhatsApp, school of netwerkpartners, schriftelijk of door middel van huis(deur)bezoek en zorgen voor maatwerk. Zo informeren zij de jongeren over het aanbod van de regionale en lokale partners en stimuleren ze hen om deel te nemen. Enkele voorbeelden van de mogelijkheden zijn Project Werk In Zicht, SITY Academy en Trajecten via Maatschappelijke Diensttijd. 

Verzuim 18+

Jongeren van 18 tot 23 jaar vallen niet meer onder de Leerplichtwet. Toch is het belangrijk dat ook jongeren van 18+ zonder startkwalificatie onderwijs volgen. Schoolverzuim is een voorbode van uitval en vormt een bedreiging voor de ontwikkeling van toekomstkansen van jongeren. Daarom staat ook het verzuim van jongeren van 18 tot 23 jaar al jaren hoog op de agenda. LVS spant zich samen met onderwijs en partners in de regio in om schoolgang te bevorderen en daarmee verzuim terug te dringen.
Als het verzuim gemeld is, neemt LVS contact op met de school en de student. De consulent van LVS onderzoekt waarom de student het onderwijsprogramma niet volgt. Bij achterliggende problematiek kan LVS in samenwerking met de ketenpartners helpen bij het zoeken naar een oplossing. Op deze manier ondersteunen we jongeren in een zo vroeg mogelijk stadium en voorkomen we langdurig verzuim. LVS heeft met de scholen afspraken gemaakt over het melden van verzuim. Dit staat beschreven in een verzuimprotocol. 

Overstap VO naar MBO

Binnen de regio maken jaarlijks ruim 3.000 leerlingen de overstap van het Voortgezet Onderwijs (VO) naar het Middelbaar Beroepsonderwijs (MBO).]  Deze overstap is een risicovol moment in de schoolloopbaan van jongeren, waardoor een deel niet goed doorstroomt. Samen met de vo-scholen en mbo-instellingen zorgen we er daarom voor dat leerlingen bij deze overstap in beeld zijn en ondersteund worden waar nodig. Zo stimuleren we dat jongeren zich op tijd aanmelden bij een vervolgopleiding. Voor sommige jongeren is doorstromen naar mbo niet mogelijk. We zorgen dan voor een goede aansluiting naar werk of dagbesteding waar jongeren zich verder ontwikkelen. 

Pilot exitgesprekken

‘Voorkomen dat jongeren op de bank komen te zitten’

In de ‘pilot exitgesprekken’ zoekt LVS in de regio contact met jongeren om hen te begeleiden naar een nieuwe opleiding, naar werk of naar de beste plek voor hen in de maatschappij. 

Wat is de aanleiding voor de pilot?
Als LVS verwachten we dat de coronapandemie een uitgesteld negatief effect heeft op het aantal voortijdig schoolverlaters. Online-onderwijs heeft bijvoorbeeld bij veel studenten tot studievertraging geleid. Het gaat niet alleen om vertraging in de cognitieve ontwikkeling, maar ook in sociaal-emotionele ontwikkeling. Hierdoor wordt de bestaande kansenongelijkheid tussen jongeren vergroot. Jongeren uit gezinnen met een lagere sociaaleconomische achtergrond ervaren in grotere mate de negatieve effecten van de maatregelen die vanwege de coronapandemie zijn genomen in het onderwijs. De kloof tussen jongeren met een stimulerende en faciliterende thuisomgeving, en jongeren die dat missen, wordt steeds groter. Met financiële steun van de overheid en met twee mbo-instellingen in de regio zijn we daarom de ‘pilot exitgesprekken’ begonnen.’ 

Wat houdt de pilot in?
Normaal heeft een jongere een exitgesprek op school, wordt uitgeschreven en vervolgens afgemeld bij DUO. Eén of twee maanden later krijgt LVS een melding en proberen wij in contact te komen met deze jongere. Maar de respons op onze uitnodiging is meestal niet hoog. Met de pilot exitgesprekken willen we dit proces versnellen, door als consulent LVS aan te sluiten bij het exitgesprek dat de jongere met zijn of haar studieloopbaanbegeleider heeft. We kijken samen met de school wat er nodig is om de jongere zo snel

mogelijk terug op een andere opleiding of werk te krijgen.
Zo kunnen we de jongere ‘warm overnemen’ en proberen te verbinden met voorzieningen in de regio, zoals onderwijs, werk of soms hulpverlening. Op deze manier ondersteunen we jongeren in een zo vroeg mogelijk stadium en voorkomen we voortijdig schoolverlaten. In samenwerking met Yuverta en het Da Vinci College in Dordrecht is LVS dit schooljaar met de pilot-exitgesprekken gestart.  Afgezien van het feit dat we zo sneller in contact komen met een jongere, kunnen we ook direct de ervaring, expertise en het inzicht van de school gebruiken voor onze bemiddeling. Wat is de reden van uitval? Wat heeft de school al geprobeerd? Wat werkt wel en wat niet? En samen kunnen we de ondersteuningsbehoefte van de jongere in kaart brengen. We willen uiteindelijk voorkomen dat jongeren op de bank komen te zitten. Nu kunnen we snel een volgende stap zetten met informatie die al voorhanden is. Niet opnieuw het wiel uitvinden, maar doorgaan op wat de school al begonnen is en dit uitbouwen tot maatwerk voor de jongere. Ondanks de benodigde extra inzet vinden we het belangrijk dat een leerling goed wordt overgedragen en dat we het proces goed kunnen afronden. Dat beantwoordt aan de zorgplicht. De pilot loopt sinds dit schooljaar en moet nog worden geëvalueerd. Als de evaluatie positief uitvalt, willen we deze vorm van exitgesprekken regulier in de hele regio gaan inzetten.

 

Jongeren van 18 tot 23 jaar zonder een startkwalificatie en geen schoolinschrijving

Jaarlijks brengen we in de zomerperiode (maanden juni, juli, augustus en september) de situatie van jongeren in beeld die in de loop van het schooljaar stopten met hun opleiding. Dit deden we in de voorgaande schooljaren onder de noemer ‘Zomeractie’. In 2021-2022 hebben we dit gedurende het hele schooljaar consequent gedaan. Jongeren van 18 tot 23 jaar die nog geen startkwalificatie, schoolinschrijving, werk en/of andere dagbesteding hebben, benaderen we actief en vragen we waarom zij gestopt zijn met hun opleiding, wat hun plannen zijn en of zij ondersteuning nodig hebben. 

Het gaat hier om alle jongeren uit de regio ZHZ die gestopt zijn met hun opleiding. Wij stimuleren jongeren altijd eerst om te starten met een opleiding en ondersteunen hen in deze zoektocht. Op die manier voorkomen wij dat deze jongeren school daadwerkelijk voortijdig verlaten. Wanneer zij een andere vorm van ondersteuning nodig hebben, dragen we ze ‘warm’ over aan een partij die passende ondersteuning kan bieden naar werk of zorg, zoals MatchMakers, het sociaal team, Project Werk In Zicht en Maatschappelijke Diensttijd.

Jongeren van 17 jaar waarvan de vrijstelling vanwege de leeftijd afloopt

Alle jongeren moeten de kans krijgen een opleiding te volgen en zich daarmee verder te ontwikkelen. Als dat niet mogelijk is, kijken we naar wat jongeren nodig hebben om mee te doen in de samenleving. Want iedereen moet de kans krijgen om zich te ontwikkelen naar de eigen mogelijkheden. Daarom monitoren we de jongeren die een vrijstelling van de leerplicht hebben en benaderen we deze voordat de vrijstelling vanwege de leeftijd (18 jaar) eindigt. Drie maanden voordat een jongere 18 jaar wordt, zoekt LVS contact en vragen we of de jongere ondersteuning nodig heeft bij het zoeken naar dagbestedingsmogelijkheden. Waar mogelijk bieden we bij deze zoektocht ondersteuning. Of we dragen de jongere ‘warm’ over aan een partij die passende ondersteuning kan bieden bij het vinden van een dagbesteding. Op die manier voorkomen wij dat deze jongeren bij bereiken van de leeftijd van 18 jaar daadwerkelijk voortijdig schoolverlater worden en geen dagbesteding hebben. 

Aanpak MatchMakers

In de ‘Aanpak MatchMakers’ voert LVS de regie in een samenwerkingsverband van organisaties. De matchmakers – afkomstig van LVS, de Sociale Diensten, jongerenwerk Rnewt en maatschappelijke ondersteuner MEEVivenz - ondersteunen samen met verschillende partners jongeren van 18 tot 27 jaar die al eerder uitvielen en geen startkwalificatie of een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt hebben bij het vinden van werk, school, zorg of een combinatie hiervan. Zij gaan op zoek naar jongeren in hun eigen woonomgeving, proberen door huisbezoek met hen in contact te komen en hun vertrouwen te winnen. Samen met de jongeren wordt vervolgens een plan gemaakt om hun doelen op het gebied van werk, leerwerk of school te bereiken. Soms is een steuntje in de rug voldoende. Soms is de begeleiding intensief. Hoe dan ook, de matchmakers dragen op deze manier samen met de deelnemende jongeren bij aan een gezonde samenleving en voorkoming van zorg- en uitkeringslasten.

In 2021 evalueerde Kennisinstituut Movisie de aanpak MatchMakers (Ik durf weer te dromen).  Hierin concludeert Movisie dat de aanpak MatchMakers goed past bij de wetenschappelijke inzichten op het terrein van het ondersteunen van kwetsbare groepen én dat de aanpak MatchMakers inmiddels een regionaal bekende en erkende praktijk in ‘de keten’ is geworden. Door alle betrokkenen wordt onderschreven dat MatchMakers een noodzakelijke of tenminste nuttige, waardevolle voorziening is.

Op basis van deze evaluatie heeft het samenwerkingsverband van partners besloten de ‘Aanpak MatchMakers’ te verlengen voor een periode van vier jaar. Dit geeft meer rust in het team en schept mogelijkheden om te groeien, de aanpak te verfijnen en de samenwerking met de andere organisaties te versterken.

Colofon:

Dit is een uitgave van Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten, onderdeel van de Dienst Gezondheid & Jeugd ZHZ.  



Tekst: LVS en Scherp tekstwerk
Redactie: Scherp tekstwerk en Jan-Willem Koene
Vormgeving: Impuls Ontwerpt
November 2022

Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten is onderdeel van de Dienst Gezondheid & Jeugd