Hoofdstuk 1

LVS en toezicht op de Leerplichtwet en Doorstroompunt (RMC) wetgeving 

LVS houdt toezicht op naleving van de Leerplichtwet. We beschermen het recht op onderwijs voor alle kinderen in de regio Zuid-Holland Zuid. Daarmee zorgen we ervoor dat zoveel mogelijk jongeren een startkwalificatie behalen. Deze kwalificatie is het minimale onderwijsniveau dat nodig is om kans te maken op duurzaam geschoold werk in Nederland, zoals een diploma havo, vwo, mbo niveau 2 of hoger.

LVS werkt hierbij intensief samen met ouders, leerlingen en partnerorganisaties op het gebied van zorg, veiligheid, onderwijs en arbeid. Gezamenlijk vormen we een vangnet dat schoolverzuim en uitval zoveel mogelijk voorkomt. Wanneer dit niet lukt, ondersteunt en begeleidt LVS verzuimers en voortijdig schoolverlaters terug naar school, naar een andere onderwijsplek, naar een baan, naar de juiste zorg of naar de meest passende plek in de samenleving.

Alle leerplichtige en kwalificatieplichtige jongeren in Zuid-Holland Zuid (5 tot 17)

Dgjd 01 aantal leer en kwalificatieplichtige jongeren in Zuid Holland Zuid2023

LVS en de wet
LVS voert de Leerplichtwet en de bijbehorende Doorstroompuntfunctie Voortijdig Schoolverlaten (Voormalig RMC) uit voor 10 gemeenten in de regio ZHZ.

Daarbij richten we ons op kinderen vanaf 5 jaar die naar school gaan. Vanaf de eerste dag van de maand na hun vijfde verjaardag hebben kinderen de plicht om naar school te gaan. Deze plicht duurt tot de dag dat ze een startkwalificatie hebben behaald, of tot de dag waarop ze 18 jaar worden. Vanaf dit moment tot de leeftijd van 23 jaar richt LVS zich op ondersteuning bij het behalen van een startkwalificatie.

Volgens de bepalingen van de Leerplichtwet houdt LVS een leerplichtadministratie bij met basisgegevens over alle leer- en kwalificatieplichtigen die wonen in de tien gemeenten. Scholen geven hiervoor op grond van de Leerplichtwet in- en uitschrijvingen en aan- en afwezigheid van leerlingen door aan het Register Onderwijsdeelnemers (ROD) van de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO). Deze gegevens verstrekt DUO vervolgens aan LVS. Op deze manier weten we of kinderen en jongeren die in de regio ZHZ wonen zijn ingeschreven bij een school, of ze verzuimen en of ze een startkwalificatie hebben behaald.

Bescherming van leerrecht en ontwikkeling
LVS zet zich in voor het recht van kinderen op onderwijs en ontwikkeling. Want ieder kind verdient de kans om zich naar eigen vermogen voor te bereiden op een maatschappelijk onafhankelijke positie. Jongeren die met plezier naar school gaan en diploma’s halen, vergroten hun kansen om deze positie te bereiken.

Een belangrijke voorwaarde om zich te ontwikkelen en te leren is dat jongeren zich comfortabel voelen en ‘lekker in hun vel zitten’.



Steeds vaker blijkt echter dat problemen op het gebied van mentale gezondheid een negatieve invloed hebben op hun ontwikkeling.
(Zie hiervoor ook de artikelen elders in dit jaarverslag.)

Hier ligt een opgave om bij zaken als schoolverzuim, schooluitval en andere problematiek signalen vroegtijdig op te vangen en in actie om te zetten. Als LVS zijn we hierbij een belangrijke schakel, vooral als het gaat om ontwikkelingskansen voor jongeren, preventie, vroege signalering van problematiek en dergelijke. Daarom blijven we in gesprekken met onze partners, zoals scholen en hulpverlenende organisaties, het belang benadrukken van tijdige melding van en aandacht voor signalen.

Vaste schakels zorgen in Zwijndrecht voor snelle passende ondersteuning

‘Als er vandaag iets gebeurt, hebben we bij wijze van spreken morgen al een oplossing’ 

Snel de juiste hulp inzetten om leerlingen verder te helpen. Zodat zij gezond en veilig naar school kunnen en zich kunnen ontwikkelen. Dat is de kern van de aanpak van de vaste schakels in Zwijndrecht. Jacco Broekhuizen, voortgezet onderwijs zorgcoördinator van Praktijkschool De Sprong, en jeugdprofessional Erna van der Giessen van Vivera Sociaal Wijkteam Zwijndrecht lichten toe hoe het precies werkt en wat de winst is.

‘In het praktijkonderwijs waarin ik werkzaam ben, hebben leerlingen regelmatig extra ondersteuning nodig’, vertelt Jacco. ‘Het is niet handig als je steeds moet uitzoeken bij wie je moet zijn voor de juiste hulp. Zo kwam ik op het idee om te bekijken of we het konden omdraaien: met vaste medewerkers van de benodigde disciplines die regelmatig bij elkaar komen en altijd snel kunnen schakelen.’

Schil aan partners
Dat is gelukt. ‘Daarmee stond Jacco aan de wieg van deze aanpak’, vult Erna aan. In de praktijk kreeg dit verder vorm met een ondersteuningsteam, waarin vaste schakels van de scholen, Vivera Sociaal Wijkteam, het Samenwerkingsverband, Jong JGZ, LVS en schoolmaatschappelijk werk vertegenwoordigd zijn. Daar omheen is een flexibele schil van partners beschikbaar. Zoals pedagogisch medewerkers, jeugd- en jongerenprofessionals, orthopedagogen, jeugdartsen en
-verpleegkundigen. Jacco: ‘Zij schuiven aan wanneer het nodig is.’

Flexibel
‘De vaste schakels vormen eigenlijk de puzzelstukjes waarmee we de hele puzzel voor de juiste ondersteuning kunnen leggen‘, vervolgen de twee. ‘De voornaamste winst is dat de lijnen heel kort zijn. De schakels weten precies wie wat doet en wie in een samenhangende aanpak welke ondersteuning kan bieden. Dat loopt uiteen van extra aandacht van leerkrachten en mentoren en ondersteuning door schoolmaatschappelijk werk tot trainingen en therapieën. Vertragende factoren weten we grotendeels te vermijden. Zoals wachtlijsten, waardoor soms al een half jaar of meer verstreken is, voordat er aan oplossingen gewerkt kan worden. Met de flexibiliteit en servicegerichtheid van de vaste schakels krijgen leerlingen juist snel de juiste hulp. Daarmee voorkomen we zoveel mogelijk dat ze gaan verzuimen of uitvallen. Als er vandaag iets gebeurt hebben we bij wijze van spreken morgen al een oplossing.’

Samen
Omdat problemen regelmatig met de situatie thuis te maken hebben, worden ook de gezinsleden bij de aanpak betrokken. Ook voor hen is een samenhangende aanpak prettig, zo bevestigde een klein onderzoek. ‘Leerlingen en ouders ervaren school als een veilige, vertrouwde plek’, zien Erna en Jacco. ‘Ook de vaste schakels geven de ondersteuning letterlijk een gezicht. Leerlingen en ouders weten dat we meedenken en -helpen en het beste met ze voor hebben. Daardoor is de bereidheid om samen aan oplossingen te werken meestal groot. Gelukkig maar, want als gezin, als school, maar ook als hulpverlener krijg je het meestal niet alleen voor elkaar. We moeten het echt samen doen.’

Plannen voor de toekomst zijn er ook. Nadat de aanpak startte op het voortgezet onderwijs in Zwijndrecht, volgde vorig jaar een pilot met vier basisscholen. De bedoeling is dat dit verder wordt uitgebreid, waarbij ook kinderopvanglocaties aansluiten. Daarnaast worden niet alleen jeugdhulporganisaties maar wellicht ook verenigingen bij de aanpak betrokken. Ook Erna en Jacco zien nog wel verbetermogelijkheden: ‘Enkele scholen bieden bijvoorbeeld al gelegenheid om de weerbaarheids- en sociale vaardigheidstraining Rots & water te volgen. Dat is een mooie basis waarop verder gebouwd kan worden en die andere scholen misschien ook kunnen gaan aanbieden.’

‘Vaste schakels tekenen voor een succesvolle en
waardevolle aanpak’ 

Een mooi, logisch en ook nog eens effectief vervolg in de verschuiving van het accent naar een preventieve aanpak van verzuim. Dat is wat Osman Karabag ziet als hij kijkt naar de vaste schakels, waar hij als consulent van LVS bij betrokken

‘Centraal in de aanpak van de vaste schakels staat wat er concreet speelt’, ziet Osman. ‘Op basis daarvan bekijken de betrokken organisaties met hun gezamenlijke expertise hoe ze leerlingen en ouders daarbij kunnen helpen. Om vervolgens de juiste weg te bewandelen en verzuim zoveel mogelijk te voorkomen of terug te dringen.’
‘Het is mooi om te zien’, onderstreept hij een ander bijkomend voordeel, ‘dat de vaste schakels weliswaar van verschillende organisaties zijn, maar dat leerlingen en ouders gaandeweg merken dat ook de schakels verbonden zijn aan school. En dat ze er niet zijn om het hen lastig te maken, maar dat ze er juist alles aan doen om te helpen. Dat we elkaar op deze manier zo direct weten te vinden en met elkaar heel snel tot een integrale aanpak komen, zie ik dan ook als een hele succesvolle en waardevolle aanpak.’

Adviseur publieke gezondheid GGD Carina Weerdenburg over mentale gezondheid

Stressklachten en problemen met slapen onder leerlingen zijn toegenomen

Cijfers van de GGD laten zien dat de mentale gezondheid van leerlingen niet alleen landelijk, maar ook in onze regio aandacht vraagt. Vooral stressklachten en problemen met slapen zijn de afgelopen jaren flink toegenomen. Adviseur publieke gezondheid van de GGD Carina Weerdenburg belicht de ontwikkelingen, maar ook initiatieven om deze trend om te buigen.

De GGD heeft de wettelijke taak om elke vier jaar de gezondheid van de inwoners van Zuid-Holland Zuid te onderzoeken. LVS en partners in het onderwijs maken gebruik van de resultaten die betrekking hebben op leerlingen van het basis- en voortgezet onderwijs. Alle uitkomsten van de gezondheidsmonitor zijn te raadplegen via www.hoegezondiszhz.nl. De voornaamste punten licht Carina er op verzoek op deze plek uit.

Psychische klachten
‘Opvallend is in de eerste plaats de ongekende stijging van mentale problemen bij jongeren’, stelt ze. Er is een verdubbeling in psychische klachten zichtbaar van 25% onder 13 tot en met 15-jarigen naar 54% onder de jongvolwassenen van 16 tot 25 jaar. Wat ook opvallend is, is dat meisjes vaker dan jongens mentale problemen hebben, denk aan meer stress en meer psychische klachten.
De jongeren zelf noemen vooral stressklachten en problemen met slapen als oorzaak. Bij slaapproblemen spelen factoren als voeding, energydrank, koffie, tabak en alcohol een rol. De effecten van de problemen zijn op school onder meer terug te zien in spijbelen.

Ontplooiing
‘Daarnaast zien we dat we de invloed van de coronamaatregelen nog steeds niet kunnen uitvlakken’, vervolgt Carina. ‘Kinderen en jongeren hebben mensen verloren, maar ook activiteiten gemist die te maken hebben met samenzijn en sociale en emotionele ontplooiing. Velen van hen hebben dat nog niet verwerkt en lijden eronder, waardoor het lastig is om de draad van hun leven weer op te pakken. Ook dit is terug te zien in cijfers over spijbelen. Bij 13 tot 15 jarigen steeg het verzuimpercentage tijdens de coronamaatregelen bijvoorbeeld van 9 naar 13%.’

Symposium
Om eraan bij te dragen zulke trends om te buigen, besteedde de GGD in oktober tijdens een symposium in Papendrecht aandacht aan verbetering van de mentale gezondheid van jongeren van 12 tot 27 jaar. Onder de tweehonderd deelnemers waren voornamelijk beleidsfunctionarissen uit het onderwijs, zorg en welzijn en van gemeenten, zoals jongerenwerkers, zorgcoördinatoren en leerlingbegeleiders.

Impact
Carina: ‘Het is vooral belangrijk het bewustzijn te vergroten over het feit dat we vooral door samenwerking impact realiseren om een mentaal gezonde samenleving vorm te geven. Hierover zijn we als GGD doorlopend met onze partners in gesprek. Daarnaast verzorgen we voor scholen bijvoorbeeld de training Youth Mental Health First Aid, zeg maar eerste hulp voor psychische klachten. Hiermee geven we tools om een veilige omgeving voor leerlingen te creëren, waarin ze hun ervaringen en gevoel durven te delen. Met de training vergroten we de kennis bij schoolteams en docenten op scholen over psychische aandoeningen bij jongeren en het herkennen van signalen van mentale klachten. Met deze kennis en vaardigheden kun je echt het verschil maken voor mensen die het psychisch moeilijk hebben.’

Esther Hubbard van LVS en Martin Ras van het Johan de Witt-gymnasium

Mentale problemen trekken wissel op leerlingen maar ook op de kerntaken van scholen 

Het landelijke beeld dat de mentale gezondheid van leerlingen onder druk staat, is ook terug te zien in Dordrecht. ‘Scholen en leraren zetten zich met hart en ziel in voor hun leerlingen. Maar er wordt zoveel van ze gevraagd dat hun kerntaak langzamerhand overschaduwd raakt’, stellen afdelingsleider van klas 5 en 6 en docent Engels Martin Ras van het Johan de Witt-gymnasium in Dordrecht en contactpersoon en consulent van LVS Esther Hubbard. Zij delen hun praktijkervaringen.

‘We zien de complexiteit en hoeveelheid problemen bij leerlingen toenemen’, aldus Martin. ‘Ze hebben meer moeite met concentreren, plannen en organiseren. Ze missen energie en moeten echt bijslapen. Sommige leerlingen besluiten daardoor hun school-of examenjaar over een periode van twee jaar te verspreiden.’

Hoogbegaafdheid
‘Als school hebben we verschillende mogelijkheden om bij zulke problematiek, maar bijvoorbeeld ook bij hoogbegaafdheid, perfectionisme, autisme of angststoornissen te helpen. Van extra aandacht van de mentor en ons begeleidingsteam tot inschakeling van schoolmaatschappelijk werk en andere deskundige ondersteuning. Maar dat is niet altijd toereikend. Wanneer bijvoorbeeld psychologische hulp nodig is, lopen we door wachtlijsten nogal eens tegen grenzen aan. Dat kost niet alleen de maatschappij veel geld, het is vooral triest en ook nog eens schadelijk voor leerlingen.’

Wal en schip
Esther herkent het beeld: ‘Als de juiste hulp niet snel beschikbaar is, kunnen leerlingen tussen wal en schip raken.
Als er ook sprake is van verzuim, wordt het naarmate het langer duurt steeds moeilijker om naar school terug te keren. Op het Johan de Witt-gymnasium spelen over het algemeen niet heel veel bijzonderheden en is er relatief weinig verzuim. Maar ook hier worden we bij een toenemend aantal complexe casussen met mentale problemen betrokken om mee te denken over oplossingen.’




Gossip
Als het gaat over mogelijke oorzaken van de toename van mentale problemen, bieden naast hun eigen praktijkervaringen onderzoeksresultaten uit Engeland en Amerika aanknopingspunten. Hierin worden smartphones, sociale media en roddels op gossip accounts gelinkt aan depressieve en suïcidale gevoelens. ‘Oudere generaties hebben wel eens het idee dat het wel meevalt. Dat jongeren even door moeten bijten’, vervolgen Esther en Martin. ‘Maar wij benijden de huidige generatie leerlingen echt niet. Tijdens de coronamaatregelen werden patronen van rust, reinheid en regelmaat, vertrouwdheid en veiligheid enorm verstoord. Dat kunnen kinderen en jongeren niet zomaar even op eigen kracht herstellen. Klimaatveranderingen, oorlog in Oekraïne, verschuivingen in de wereldpolitiek krijgen veel aandacht. De maatschappij zorgt voor druk om het beste uit jezelf te halen. Social media bombarderen leerlingen met prikkels. Steeds opnieuw je concentratie proberen op te pakken draagt bij aan mentale vermoeidheid. Op een gegeven moment lukt het je niet meer. Bij elkaar opgeteld doet dat iets met kinderen en hun zelfbeeld.’

Mediawijsheid
Toch zien Esther en Martin mogelijkheden voor verbeteringen. Bijvoorbeeld door op school aandacht te besteden aan onderwerpen als mediawijsheid, leren omgaan met social media en door mobiele telefoons vaker buiten de klas te houden. Maar zeker ook door korte lijnen en snelle ondersteuning van onder meer jeugdzorg, orthopedagogie en psychologie. ‘Want’, zo benadrukken ze nog eens, ‘leraren en scholen zijn betrokken en zetten zich volledig in. Maar dat hun kerntaak om onderwijs te verzorgen overschaduwd raakt, daar is niemand bij gebaat.’

Jaarverslag Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten 2022-2023